Bitkisel Yağ Sanayi

Bitkisel yağ sanayi

Bitkisel Yağ Sanayi

International Standard Industrial Classification (ISIC) revize 2’ye göre bitkisel yağ ve ürünleri sanayi 3115 kod numarası ile adlandırılmıştır. Zeytinyağı, prina, prina yağı, bitkisel ham yağlar, sıvı rafine yağlar, margarin, yağlı tohum küspeleri sektörün alt dallarıdır. 1980’li yıllarda tarımsal sanayi sektöründe görülen gelişmelere paralel olarak, gerek teknoloji gerekse üretim miktarı açsından bitkisel yağ sanayiinde de önemli gelişmeler yaşanmıştır. Ancak arz-talep veya iklim koşullarına bağlı olarak yağlı tohumlar ve özellikle ayçiçeği üretiminde görülen dalgalanmalar, bitkisel yağ üretimi ve ticaretini de etkilemektedir.

Sektörde ilkelden moderne her çeşit teknoloji kullanılmaktadır. Bununla birlikte özellikle son on yılda yeni kurulan tesisler ve yenilenen tesislerde tamamen modern teknoloji kullanıldığı gözlenmektedir (Anonim, 2003d). Türkiye’de değişik kapasitelerde yağ üretimi yapan tesis bulunmaktadır. Ancak ortalama kapasite büyüklüğünün AB ve ABD gibi ülkelerle kıyaslandığında oldukça küçük düzeyde bulunduğu görülmektedir. Söz konusu ülkelerde tesis sayısının az, buna karşılık kurulu kapasitelerin yüksek değerlerde olduğu görülmektedir. Türkiye bitkisel yağ sektörünün çok sayıda ve ortalama olarak küçük kapasitedeki tesislerden oluşması, pazarda güçlü bir rekabet ortamının meydana gelmesine neden olmaktadır. Bu durum sektördeki kar marjlarının oldukça düşmesine yol açarken diğer yandan piyasadaki ürün kalitesinde büyük farklılıkların sebebi olarak görülmektedir (Anonim, 2003d). Türkiye’de bitkisel yağ sanayinin en önemli ürünlerinden biri ayçiçek yağıdır. Türkiye’de ayçiçeği tarımı daha çok Trakya bölgesinde yapıldığından, geleneksel olarak ayçiçeği hamyağı üreten tesisler eskisen beri bu bölgede yoğunlaşmıştır. Sayısal olarak bakıldığında, Trakya bölgesinde yer alan ham yağ üretim tesislerinin büyük bir çoğunluğu “baç sistemi” esasına göre kurulmuştur (Anonim, 2003d). En fazla kullanılan yağ olan ayçiçek yağı talebinin, nüfus artışıyla birlikte her geçen gün artmasına karşılık ayçiçeği üretiminde kayda değer bir gelişme sağlanamaması, Türkiye’nin ithalata olan bağımlılığını da giderek artırmaktadır. Bitkisel yağ sanayinde 2000 yılı sonunda yaşanan ekonomik krizle birlikte kapanan firmalar yanı sıra bazı firmalar da üretime ara vermiştir. Özellikle Trakya bölgesinde çalışmalarına son veren firma sayısı hızla artmaktadır. Ekonomik krizle birlikte tüketimde hafif bir düşüş beklenmektedir.

Bitkisel Yağ Sanayi İşyeri Sayısı ve İstihdam

Çizelge 6.1 incelendiğinde bitkisel yağ sanayinde işyeri sayılarının azaldığı görülmektedir. 1996 yılında işyeri sayısı 1981 yılına göre %20,19 oranında azalmıştır. İstihdamda da işyeri sayılarına bağlı olarak azalma görülmektedir. 1996 yılında istihdam sayısı 1981 yılına göre %29,44 oranında azalmıştır. Bu azalma devlet sektöründen kaynaklanmaktadır. 2001 1981 yılına göre %48,05 oranında azalmıştır. 2001 yılında işyeri sayısı ise 1981 yılına göre %8,65 oranında azalmıştır. İstihdamın sektörel dağılımında devlette azalma olurken, özelde artma olmuştur. İşyerinin sektörel dağılımında ise; devlette azalırken özelde artmaktadır.

Bitkisel Yağ ve Ürünleri Sanayinin İşyeri Sayısı ve İstihdam Durumu

bitkisel yağ sanayii

Çizelge 6.2 incelendiğinde bitkisel yağ üretim değerinin dalgalı bir seyir izlediği görülmektedir. 2000 yılında bitkisel yağ üretim değeri 1981 yılına göre %151,43 oranında artarak 2000 yılında 215 731 milyon TL’lik bir üretim değeri gerçekleştirmiştir. 2014 yılında 200 972 milyon TL olacağı tahmin edilmektedir.